2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 10/16, który może istotnie wpłynąć na sytuację właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi, takimi jak słupy energetyczne lub linie telekomunikacyjne.
Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją takie rozumienie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2), które dopuszczało możliwość nabycia – przed 3 sierpnia 2008 r. – w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa. Oznacza to wykluczenie możliwości zasiedzenia prawa odpowiadającego dzisiejszej służebności przesyłu przed datą wejścia w życie przepisów ją regulujących.
Rozstrzygnięcie TK – bez wątpienia bardzo korzystne dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi – znacznie zwiększa szanse właścicieli tych gruntów w sporach z przedsiębiorcami przesyłowymi.
Jakie działania może obecnie podjąć właściciel nieruchomości obciążonej urządzeniami przesyłowymi?
Przede wszystkim, właściciele nieruchomości, którzy w przeszłości toczyli z przedsiębiorcami przesyłowymi spory dot. rozmieszczonych na ich gruntach urządzeń przesyłowych (przede wszystkim spory o zasiedzenie i o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości) mogą wnieść do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, skargę o wznowienie postępowania. Mowa tu co do zasady o postępowaniach, w których prawomocny wyrok został wydany maksymalnie 10 lat temu. Właściciele powinni się jednak spieszyć – termin na wniesienie takiej skargi wynosi 3 miesiące od dnia wejścia w życie wyroku TK, a ten wchodzi w życie z chwilą jego ogłoszenia. W kontekście omawianego wyroku P 10/16 ostatnim dniem na wniesienie takiej skargi jest 2 marca 2026 r.
Ponadto, wyrok TK potencjalnie zwiększa też szansę powodzenia w sporze o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. W sytuacji, gdy nie doszło jeszcze do zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, właściciel nieruchomości może wystąpić przeciwko przedsiębiorcy przesyłowemu do sądu z powództwem o wynagrodzenie za korzystanie z tej części należącej do niego nieruchomości, która zajęta jest przez urządzenia przesyłowe (co do zasady za okres maksymalnie 6 lat wstecz).
Dalej, właściciel nieruchomości może żądać od przedsiębiorcy przesyłowego ustanowienia za wynagrodzeniem służebności przesyłu na jego nieruchomości – poprzez zawarcie umowy lub na drodze sądowej.
Wyrok TK daje właścicielom nieruchomości również dodatkowy, silny argument w wytoczonych przez przedsiębiorców przesyłowych sprawach o zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.
Potencjalne problemy związane z wyrokiem TK
Mimo jednak, że wyrok TK P 10/16 jest bardzo korzystny dla właścicieli nieruchomości, wbrew pozorom może nie przesądzać ostatecznie kwestii możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r.
Przede wszystkim, pewne wątpliwości budzi to, czy Trybunał Konstytucyjny w ogóle miał kompetencję do wydania analizowanego rozstrzygnięcia. Jest ono bowiem tzw. wyrokiem interpretacyjnym, czyli orzeczeniem, w którym Trybunał stwierdza niezgodność z Konstytucją nie samego przepisu, lecz znaczenia nadanego temu przepisowi przez stosujący prawo organ (w wyroku P 10/16: przepisy „rozumiane w ten sposób, że…”). Mimo że Trybunał Konstytucyjny w wielu swoich orzeczeniach jednoznacznie wskazywał, że jest kompetentny do wydawania takich wyroków, to jednak z tym stanowiskiem nie zgadza się część przedstawicieli nauki prawa.
Ponadto, wątpliwości wywołuje też okoliczność, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nieopublikowany w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim może wywrzeć skutki prawne. Od grudnia 2024 r. Rada Ministrów zaprzestała bowiem publikowania wszelkich orzeczeń wydawanych przez TK. W ocenie samego Trybunału Konstytucyjnego fakt opublikowania wyroku przez rząd nie ma znaczenia dla jego skuteczności prawnej, ponieważ ten zgodnie z Konstytucją wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia.
Wreszcie, argumentem dla sądów przemawiającym za nieuznaniem wyroku TK w sprawie służebności przesyłu może być też sporny w dalszym ciągu status TK i zasiadających w jego składzie sędziów, w szczególności w kontekście wypowiedzi TSUE nt. polskiego Trybunału Konstytucyjnego.
Przyszłość spraw dotyczących zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu
Z uwagi na powyższe wątpliwości, los spraw dotyczących służebności gruntowych o treści służebności przesyłu – mimo wydanego przez TK wyroku w sprawie P 10/16 – wcale nie jest taki oczywisty. Zdarzały się bowiem w przeszłości przypadki, że sądy powszechne odmawiały zastosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, powołując się na wadliwość składu TK wydającego dane rozstrzygnięcie.
Wydaje się, że problem możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu mógł ostatecznie rozstrzygnąć Sąd Najwyższy. Składowi siedmiu sędziów przedstawione zostało bowiem w lutym 2025 r. zagadnienie prawne dotyczące możliwości nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Mimo że teoretycznie uchwały SN (nawet te wydawane w składzie siedmiu sędziów) nie wiążą z mocy prawa sądów powszechnych, to prawdopodobnie większość sądów powszechnych orzekałyby zgodnie z poglądem zaprezentowanym w uchwale SN.
W najbliższym czasie Sąd Najwyższy nie rozstrzygnie jednak wątpliwości związanych z kwestią możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Postępowanie dot. zagadnienia prawnego przedstawionego w lutym 2025 r., toczące się pod sygn. III CZP 9/25, zostało w grudniu 2025 r. umorzone.
Na to, jak w praktyce będzie wyglądać stosowanie przez sądy wyroku TK P 10/16 i czy rzeczywiście właściciele nieruchomości będą wygrywać spory przeciwko przedsiębiorcom przesyłowym, przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać. Pierwsze rozstrzygnięcia w sprawach ze skargi o wznowienie postępowania powinny zapaść w najbliższych miesiącach.