Zasiedzenie służebności przesyłu – znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego
2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 10/16, który może istotnie wpłynąć na sytuację właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi, takimi jak słupy energetyczne lub linie telekomunikacyjne.
Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją takie rozumienie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2), które dopuszczało możliwość nabycia – przed 3 sierpnia 2008 r. – w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa. Oznacza to wykluczenie możliwości zasiedzenia prawa odpowiadającego dzisiejszej służebności przesyłu przed datą wejścia w życie przepisów ją regulujących.
Rozstrzygnięcie TK – bez wątpienia bardzo korzystne dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi – znacznie zwiększa szanse właścicieli tych gruntów w sporach z przedsiębiorcami przesyłowymi. Ma ono szczególne znaczenie w sprawach, w których przedsiębiorcy powołują się na zasiedzenie służebności przesyłu albo na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
Urządzenia przesyłowe na nieruchomości mogą być źródłem sporów o służebność przesyłu i wynagrodzenie dla właściciela gruntu.
Jakie działania może obecnie podjąć właściciel nieruchomości obciążonej urządzeniami przesyłowymi?
Przede wszystkim, właściciele nieruchomości, którzy w przeszłości toczyli z przedsiębiorcami przesyłowymi spory dot. rozmieszczonych na ich gruntach urządzeń przesyłowych (przede wszystkim spory o zasiedzenie i o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości) mogą wnieść do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, skargę o wznowienie postępowania.
Mowa tu co do zasady o postępowaniach, w których prawomocny wyrok został wydany maksymalnie 10 lat temu. Właściciele powinni się jednak spieszyć – termin na wniesienie takiej skargi wynosi 3 miesiące od dnia wejścia w życie wyroku TK, a ten wchodzi w życie z chwilą jego ogłoszenia. W kontekście omawianego wyroku P 10/16 ostatnim dniem na wniesienie takiej skargi jest 2 marca 2026 r.
Ponadto, wyrok TK potencjalnie zwiększa też szansę powodzenia w sporze o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości. W sytuacji, gdy nie doszło jeszcze do zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, właściciel nieruchomości może wystąpić przeciwko przedsiębiorcy przesyłowemu do sądu z powództwem o wynagrodzenie za korzystanie z tej części należącej do niego nieruchomości, która zajęta jest przez urządzenia przesyłowe (co do zasady za okres maksymalnie 6 lat wstecz).
Dalej, właściciel nieruchomości może żądać od przedsiębiorcy przesyłowego ustanowienia za wynagrodzeniem służebności przesyłu na jego nieruchomości – poprzez zawarcie umowy lub na drodze sądowej. Prawo służebności przesyłu powinno bowiem opierać się na odpowiedniej podstawie prawnej, a nie wyłącznie na faktycznym korzystaniu z gruntu przez przedsiębiorcę przesyłowego.
Wyrok TK daje właścicielom nieruchomości również dodatkowy, silny argument w wytoczonych przez przedsiębiorców przesyłowych sprawach o zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.
Umów się na konsultację
Zasiedzenie służebności przesyłu – potencjalne problemy związane z wyrokiem TK
Mimo jednak, że wyrok TK P 10/16 jest bardzo korzystny dla właścicieli nieruchomości, wbrew pozorom może nie przesądzać ostatecznie kwestii możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r.
Przede wszystkim, pewne wątpliwości budzi to, czy Trybunał Konstytucyjny w ogóle miał kompetencję do wydania analizowanego rozstrzygnięcia. Jest ono bowiem tzw. wyrokiem interpretacyjnym, czyli orzeczeniem, w którym Trybunał stwierdza niezgodność z Konstytucją nie samego przepisu, lecz znaczenia nadanego temu przepisowi przez stosujący prawo organ (w wyroku P 10/16: przepisy „rozumiane w ten sposób, że…”). Mimo że Trybunał Konstytucyjny w wielu swoich orzeczeniach jednoznacznie wskazywał, że jest kompetentny do wydawania takich wyroków, to jednak z tym stanowiskiem nie zgadza się część przedstawicieli nauki prawa.
Ponadto, wątpliwości wywołuje też okoliczność, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nieopublikowany w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim może wywrzeć skutki prawne. Od grudnia 2024 r. Rada Ministrów zaprzestała bowiem publikowania wszelkich orzeczeń wydawanych przez TK. W ocenie samego Trybunału Konstytucyjnego fakt opublikowania wyroku przez rząd nie ma znaczenia dla jego skuteczności prawnej, ponieważ ten zgodnie z Konstytucją wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia.
Wreszcie, argumentem dla sądów przemawiającym za nieuznaniem wyroku TK w sprawie służebności przesyłu może być też sporny w dalszym ciągu status TK i zasiadających w jego składzie sędziów, w szczególności w kontekście wypowiedzi TSUE nt. polskiego Trybunału Konstytucyjnego.
fot. trybunal.gov.pl / Wyrok TK P 10/16 może mieć istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi.
Przyszłość spraw dotyczących zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu
Z uwagi na powyższe wątpliwości, los spraw dotyczących służebności gruntowych o treści służebności przesyłu – mimo wydanego przez TK wyroku w sprawie P 10/16 – wcale nie jest taki oczywisty. Zdarzały się bowiem w przeszłości przypadki, że sądy powszechne odmawiały zastosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, powołując się na wadliwość składu TK wydającego dane rozstrzygnięcie.
Wydaje się, że problem możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu mógł ostatecznie rozstrzygnąć Sąd Najwyższy. Składowi siedmiu sędziów przedstawione zostało bowiem w lutym 2025 r. zagadnienie prawne dotyczące możliwości nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Mimo że teoretycznie uchwały SN (nawet te wydawane w składzie siedmiu sędziów) nie wiążą z mocy prawa sądów powszechnych, to prawdopodobnie większość sądów powszechnych orzekałyby zgodnie z poglądem zaprezentowanym w uchwale SN.
W najbliższym czasie Sąd Najwyższy nie rozstrzygnie jednak wątpliwości związanych z kwestią możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Postępowanie dot. zagadnienia prawnego przedstawionego w lutym 2025 r., toczące się pod sygn. III CZP 9/25, zostało w grudniu 2025 r. umorzone.
Na to, jak w praktyce będzie wyglądać stosowanie przez sądy wyroku TK P 10/16 i czy rzeczywiście właściciele nieruchomości będą wygrywać spory przeciwko przedsiębiorcom przesyłowym, przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać. Pierwsze rozstrzygnięcia w sprawach ze skargi o wznowienie postępowania powinny zapaść w najbliższych miesiącach.
Podsumowanie – służebność przesyłu, wyrok TK i prawa właścicieli gruntów
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 może mieć istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe. W szczególności wzmacnia on argumentację właścicieli w sporach dotyczących tego, czy przed 3 sierpnia 2008 r. możliwe było zasiedzenie służebności przesyłu albo służebności gruntowej odpowiadającej jej treścią.
Nie oznacza to jednak, że każda sprawa dotycząca służebności przesyłu zostanie automatycznie rozstrzygnięta na korzyść właściciela gruntu. Znaczenie będą miały okoliczności konkretnej sprawy, treść wcześniejszych orzeczeń, ewentualne terminy procesowe oraz to, jak sądy powszechne będą stosowały wyrok Trybunału Konstytucyjnego w praktyce.